ในการทำธุรกิจอาหาร ไม่ว่าจะเป็นโรงงานผลิต ร้านอาหาร หรือแบรนด์ที่มีหลายสาขา “ความแม่นยำของสูตร” คือหัวใจสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพ รสชาติ และต้นทุนโดยตรง แต่เมื่อสูตรจำนวนมากไม่ได้ถูกจัดการอย่างเป็นระบบ มักทำให้เกิดปัญหา เช่น วัตถุดิบขาดสต็อก ต้นทุนบานปลาย หรือรสชาติไม่คงที่ในแต่ละรอบการผลิต
หนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยให้ธุรกิจอาหารแก้โจทย์นี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพคือ Bill of Materials (BOM) เมื่อผสานการทำงานเข้ากับระบบ ERP จะช่วยให้การจัดการสูตรอาหารเป็นไปอย่างแม่นยำ โปร่งใส และควบคุมได้ในทุกขั้นตอน ตั้งแต่กำหนดปริมาณวัตถุดิบ คำนวณต้นทุน ไปจนถึงวางแผนการผลิตอย่างเป็นระบบ
บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าทำไม BOM ในระบบ ERP จึงเป็นคีย์สำคัญของธุรกิจอาหารยุคใหม่ และช่วยยกระดับการผลิตให้มีประสิทธิภาพได้อย่างไรบ้าง
Table of Contents : เลือกอ่านเฉพาะหัวข้อที่สนใจได้ตรงนี้เลย
Bill of Materials (BOM) คืออะไร
Bill of Materials (BOM) ประกอบด้วยอะไรบ้าง
Bill of Materials (BOM) ที่สมบูรณ์ไม่ได้เป็นเพียงแค่รายการวัตถุดิบเท่านั้น แต่ยังมีข้อมูลสำคัญอื่น ๆ เพื่อให้องค์กรสามารถนำไปใช้ในการผลิตได้อย่างแม่นยำ
1. รายการชิ้นส่วน/วัตถุดิบ
ระบุส่วนประกอบทั้งหมดที่ต้องใช้ในการผลิตสินค้า รวมถึงรหัสชิ้นส่วน (Part Number), คำอธิบาย (Description), และหน่วยวัด (Unit of Measure)
2. ปริมาณที่ใช้ (Quantity) ต่อ 1 หน่วยสินค้า
ระบุจำนวนที่แน่นอนของแต่ละชิ้นส่วนที่ต้องใช้ในการผลิตสินค้าสำเร็จรูป 1 หน่วย
3. โครงสร้างลำดับชั้น (Hierarchy/Level)
ในกรณีของสินค้าที่ซับซ้อน (Multi-level BOM) จะแสดงความสัมพันธ์แบบลำดับชั้น ชี้ให้เห็นว่าชิ้นส่วนใดย่อยมาจากส่วนประกอบหลักใด
4. ข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้าง (Procurement Details)
ระบุแหล่งที่มา (Source Warehouse) หรือประเภทการจัดซื้อ/ผลิตเอง (Make/Buy)
5. ข้อมูลการดำเนินงาน (Operations)
บางครั้ง BOM จะเชื่อมโยงกับ "Routing" หรือ "ลำดับการผลิต" ที่ระบุขั้นตอนการทำงาน อัตราค่าแรง และเวลาที่ใช้ในการผลิต
การนำ Bill of Materials (BOM) มาประยุกต์ใช้ในการผลิตอาหาร
ในอุตสาหกรรมการผลิตอาหาร เราสามารถนำ Bill of Materials (BOM) เข้ามาประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพในการผลิตได้ ดังนี้
1. ควบคุมสูตรการผลิต (Recipe)
ผู้ผลิตสามารถกำหนดปริมาณและประเภทของวัตถุดิบแต่ละชนิดที่ต้องใช้ในการผลิตสินค้าสำเร็จรูป 1 หน่วยได้อย่างแม่นยำ เช่น น้ำตาล 50 กรัม และแป้ง 250 กรัม เป็นต้น สิ่งนี้เป็นการรับประกันว่ารสชาติและคุณภาพของอาหาร จะเป็นไปตามมาตรฐานเดียวกันในทุก ๆ Batch ที่ผลิตออกไป
2. คำนวณการสั่งซื้อวัตถุดิบ
ผู้ผลิตสามารถทราบความต้องการวัตถุดิบทั้งหมดที่จำเป็นต้องใช้ในการผลิตตามคำสั่งซื้อหรือสามารถพยากรณ์เพื่อเตรียมการสั่งซื้อได้อย่างแม่นยำ หมดปัญหาของขสดสต็อก
3. ควบคุมต้นทุนการผลิต
ผู้ผลิตสามารถคำนวณ ต้นทุนวัตถุดิบต่อหน่วย (Unit Cost) ของผลิตภัณฑ์ได้อย่างรวดเร็วและเป็นปัจจุบัน ทำให้การกำหนดราคาขายและการควบคุมกำไรเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
4. การสอบย้อนกลับ (Traceability)
ผู้ผลิตสามารถเชื่อมโยง Lot Number ของวัตถุดิบตั้งต้นทุกชนิด เข้ากับ Batch Number ของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปใน Bill of Materials (BOM) ได้ ทำให้สามารถติดตามย้อนกลับ (Trace back) และติดตามไปข้างหน้า (Trace forward) ได้ทันทีเมื่อมีเหตุการณ์เรียกคืนสินค้า (Product Recall)
Bill of Materials (BOM) ในระบบ ERP
การจัดการ Bill of Materials (BOM) ด้วยเอกสาร หรือ Spreadsheet แบบดั้งเดิมนั้น มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดความผิดพลาด ความไม่สอดคล้องของข้อมูล และความล่าช้า แต่เมื่อมีการนำระบบบริหารจัดการธุรกิจหรือระบบ ERP (Enterprise Resource Planning) เข้ามาใช้ ระบบจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของ Bill of Materials (BOM) ให้สูงขึ้นได้ ดังนี้
บทความแนะนำ:
อ่านบทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม ได้ที่
ระบบ ERP คืออะไร
1. การรวมศูนย์ข้อมูล (Centralized Data Source)
ระบบ ERP ทำหน้าที่เป็นแหล่งรวมข้อมูล "แหล่งเดียวแห่งความจริง" (Single Source of Truth) สำหรับ BOM ทำให้ทุกฝ่ายงาน ไม่ว่าจะเป็น ฝ่ายวิศวกรรม (Engineering), ฝ่ายจัดซื้อ (Procurement), ฝ่ายผลิต (Manufacturing) และฝ่ายบัญชี (Finance) ใช้งานข้อมูล BOM ชุดเดียวกันและเป็นปัจจุบันเสมอ ช่วยลดความสับสนและข้อผิดพลาดที่เกิดจากการใช้ข้อมูลที่แตกต่างกัน
2. การวางแผนความต้องการวัสดุที่แม่นยำ (Accurate MRP)
BOM เป็นหัวใจสำคัญของกระบวนการ MRP (Material Requirements Planning) เมื่อได้รับคำสั่งซื้อหรือมีการวางแผนการผลิต ระบบ ERP จะสามารถดึงข้อมูลจาก BOM เพื่อคำนวณความต้องการวัตถุดิบและส่วนประกอบย่อยทั้งหมดที่ต้องใช้ในการผลิตสินค้าได้อย่างแม่นยำและเป็นอัตโนมัติ
3. การจัดการการเปลี่ยนแปลงและการปรับปรุง (Change Management and Revision Control)
สินค้าอาจมีการออกแบบที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ระบบ ERP ช่วยให้การจัดการการเปลี่ยนแปลง (Engineering Change Order - ECO) และการควบคุมเวอร์ชัน (Revision Control) ของ Bill of Materials (BOM) เป็นไปอย่างมีระเบียบ
4. การสนับสนุนโครงสร้าง BOM หลายระดับ (Multi-Level BOM Support)
สำหรับสินค้าที่มีการประกอบย่อยหลายขั้นตอน เช่น รถยนต์ หรือเครื่องจักร ระบบ ERP รองรับ Multi-Level BOM หรือโครงสร้างแบบลำดับชั้น ทำให้สามารถมองเห็นภาพรวมของผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ชิ้นส่วนสุดท้ายไปจนถึงวัตถุดิบตั้งต้น และช่วยในการวางแผนการผลิตสำหรับส่วนประกอบย่อย (Sub-assemblies) ได้อย่างเป็นระบบ
บทสรุป
Bill of Materials (BOM) คือพิมพ์เขียวสำคัญที่กำหนดว่าสินค้าหรือผลิตภัณฑ์หนึ่งชิ้นประกอบด้วยอะไรบ้าง การนำระบบ ERP มาใช้ในการจัดการ BOM จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในโลกการผลิตสมัยใหม่ ระบบ ERP จะเปลี่ยน BOM จากรายการเอกสารทั่วไปให้เป็นเครื่องมือบริหารจัดการที่สามารถขับเคลื่อนธุรกิจ เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต เพิ่มความแม่นยำในการวางแผน การควบคุมต้นทุน และคุณภาพของสินค้า ให้เป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนดไว้ได้อย่างต่อเนื่อง
Bill of Materials (BOM) จัดการสูตรการผลิตอาหารอย่างมีประสิทธิภาพด้วยระบบ ERP